سرعت توسعه مسیرهای جایگزین تنگه هرمز | کاهش وابستگی نفت به هرمز نزدیک است؟

تنگه هرمز همچنان مهم ترین گلوگاه انتقال نفت و گاز خلیج فارس به بازارهای جهانی به شمار می رود، اما تحولات اخیر موجب شده کشورهای منطقه توسعه مسیرهای جایگزین را با سرعت بیشتری دنبال کنند. با وجود این، ارزیابی ها نشان می دهد کاهش وابستگی به این آبراه در کوتاه مدت به طور کامل محقق نخواهد شد.

به گزارش دریابان نیوز به نقل از اقتصادآنلاین، بحران های اخیر در تنگه هرمز بار دیگر وابستگی بخش قابل توجهی از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس به این مسیر دریایی را برجسته کرده است. بر اساس اطلاعات آژانس بین المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده های نفتی از تنگه هرمز عبور کرده که معادل حدود ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت جهان است.

در حال حاضر، تنها عربستان سعودی و امارات متحده عربی خطوط لوله عملیاتی با ظرفیت قابل توجه برای صادرات نفت خارج از تنگه هرمز در اختیار دارند. در مقابل، ایران، عراق، کویت، قطر و بحرین همچنان بخش عمده صادرات نفت خود را از این آبراه انجام می دهند.

برآورد گلدمن ساکس از توسعه مسیرهای جایگزین

بر اساس ارزیابی گلدمن ساکس، ظرفیت موثر خطوط لوله دورزننده تنگه هرمز تا پایان سال ۲۰۲۷ حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز و تا پایان سال ۲۰۲۸ در مجموع ۷.۳ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.

در این سناریو، بیش از ۴۵ درصد صادرات نفت پیش از جنگ منطقه تا پایان سال ۲۰۲۷ و بیش از ۶۰ درصد آن تا پایان سال ۲۰۲۸ در برابر اختلالات احتمالی تنگه هرمز محافظت خواهد شد. همچنین مجموع ظرفیت موثر مسیرهای جایگزین به بیش از ۱۴ میلیون بشکه در روز می رسد.

با این حال، گزارش تاکید می کند این ارقام به معنای ایجاد ظرفیت کاملا جدید یا انتقال قطعی این حجم از نفت نیست و تحقق آن به تکمیل خطوط لوله، توسعه مخازن، پایانه های صادراتی، تجهیزات بارگیری و توافق کشورهای مسیر وابسته خواهد بود.

مسیرهای عملیاتی خارج از تنگه هرمز

عربستان سعودی از خط لوله شرق – غرب برای انتقال نفت به بندر ینبع در دریای سرخ استفاده می کند. وزارت انرژی عربستان در ۱۲ آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد ظرفیت کامل انتقال نفت این خط پس از تعمیر آسیب های ناشی از حملات، به حدود ۷ میلیون بشکه در روز بازگشته است. با این وجود، میزان صادرات نهایی به ظرفیت مخازن، اسکله ها، تجهیزات بارگیری و مصرف داخلی وابسته است.

امارات متحده عربی نیز از خط لوله حبشان – فجیره با ظرفیت گزارش شده نزدیک به ۱.۸ میلیون بشکه در روز بهره می برد. بر اساس برآورد آژانس بین المللی انرژی، پیش از بحران حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز از این مسیر منتقل می شد و حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز ظرفیت استفاده نشده وجود داشت.

وضعیت خط لوله گوره – جاسک

خط لوله گوره – جاسک با ظرفیت اسمی یک میلیون بشکه در روز احداث شده، اما میزان بهره برداری از آن همچنان محدود است.

بر اساس داده های کپلر، در ۷ مارس ۲۰۲۶ یک نفتکش حدود دو میلیون بشکه نفت را در جاسک بارگیری کرده است؛ نخستین بارگیری تایید شده در این پایانه از سپتامبر ۲۰۲۴. با این حال، کپلر ظرفیت موثر این مسیر را حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز برآورد می کند که فاصله قابل توجهی با ظرفیت اسمی آن دارد.

پروژه های در دست توسعه

در ارزیابی گلدمن ساکس، دو پروژه مهم توسعه ای مورد توجه قرار گرفته است. نخست، خط جدید انتقال نفت امارات به فجیره که به گفته سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی، حدود ۵۰ درصد پیشرفت داشته و بهره برداری از آن برای سال ۲۰۲۷ برنامه ریزی شده است.

بر اساس اعلام رسمی ادنوک، با راه اندازی این خط، ظرفیت صادرات نفت از مسیر فجیره می تواند به حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز برسد.

پروژه دوم، خط لوله بصره – حدیثه در عراق است که ظرفیت آن در منابع رسمی بین ۲.۲۵ تا ۲.۵ میلیون بشکه در روز اعلام شده است. با این حال، برای دسترسی نفت عراق به بازارهای جهانی، احداث یا بازسازی خطوط متصل به بانیاس، جیهان یا عقبه نیز ضروری خواهد بود.

توافق های جدید عراق

در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ مجموعه ای از توافق ها و تفاهم نامه ها میان شرکت های غربی و مقام های عراقی در واشنگتن امضا شد. همچنین شرکت شورون اعلام کرد قصد دارد در احداث یک مسیر صادراتی جدید از عراق به سواحل مدیترانه سرمایه گذاری کند.

با این حال، گزارش رویترز تاکید دارد این توافق ها عمدتا غیرالزام آور هستند و جزئیات مربوط به مسیر نهایی، ظرفیت، هزینه و زمان بهره برداری پروژه ها هنوز نهایی نشده است.

وابستگی صادرات LNG همچنان پابرجاست

بر اساس داده های آژانس بین المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۱۲ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی مایع شده از تنگه هرمز عبور کرده است. همچنین حدود ۹۳ درصد صادرات LNG قطر و ۹۶ درصد صادرات LNG امارات از این مسیر انجام شده که معادل نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG است.

این نهاد تاکید کرده است که در حال حاضر مسیر جایگزین هم مقیاسی برای انتقال این حجم از گاز طبیعی مایع شده وجود ندارد.

تنگه هرمز فقط مسیر انتقال نفت نیست

بر اساس گزارش رویترز، پیش از آغاز جنگ حدود یک سوم تجارت جهانی اوره و نزدیک به نیمی از تجارت دریایی گوگرد از تنگه هرمز عبور می کرد. همچنین بخش قابل توجهی از محموله های آمونیاک و کودهای فسفاته نیز از این آبراه جابه جا می شوند؛ کالاهایی که امکان انتقال آنها از طریق خطوط لوله نفت وجود ندارد.

جمع بندی

برآوردهای منتشر شده نشان می دهد حتی در صورت تحقق سناریوی پایه گلدمن ساکس، تا پایان سال ۲۰۲۸ همچنان حدود ۴۰ درصد صادرات نفت کشورهای خلیج فارس به تنگه هرمز وابسته خواهد بود. همچنین برای بخش عمده صادرات LNG و بسیاری از کالاهای غیرنفتی نیز هنوز مسیر جایگزین مناسبی وجود ندارد. از این رو، روند کنونی بیش از آنکه به معنای پایان نقش تنگه هرمز باشد، بیانگر حرکت تدریجی کشورهای منطقه به سمت متنوع سازی مسیرهای صادراتی است.

به نظر شما توسعه مسیرهای جایگزین تا چه اندازه می تواند جایگاه تنگه هرمز را در تجارت انرژی جهان تغییر دهد؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات با مخاطبان دریابان نیوز به اشتراک بگذارید.