فهرست مطالب بنادر شمالی کشور همزمان با کاهش سطح فعالیت بنادر جنوبی، با افزایش تقاضای تجاری و رشد عملیات پهلوگیری، تخلیه و بارگیری مواجه شده اند؛ رشدی که به گفته مسعود پل مه، دبیرکل انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته، نسبت به سال گذشته حداقل ۵۰ درصد بوده است. با این حال، کاهش تراز آب دریای خزر و محدودیت های ناشی از آن، ظرفیت عملیاتی برخی اسکله های شمالی را تحت تاثیر قرار داده است.
به گزارش دریابان نیوز به نقل از تین نیوز، پل مه با تشریح وضعیت بنادر شمالی اعلام کرده است که پهلودهی شناورها و عملیات تخلیه و بارگیری در این بنادر نسبت به سال گذشته حداقل ۵۰ درصد افزایش یافته است. این روند نشان دهنده افزایش استفاده فعالان اقتصادی از مسیرهای شمالی در شرایط فعلی است.
افزایش فعالیت در کنار توقف شناورها
رشد فعالیت بنادر شمالی به معنای رفع مشکلات زیرساختی این بنادر نیست. به گفته دبیرکل انجمن کشتیرانی، در بندر انزلی همچنان توقف های طولانی مدت شناورها وجود دارد و بندر امیرآباد نیز از نظر تعداد شناورهای در انتظار تخلیه، وضعیت قابل توجهی دارد.
افزایش تقاضا برای استفاده از مسیرهای شمالی در برخی بنادر به تشکیل صف و طولانی شدن زمان گردش کشتی ها منجر شده است؛ شرایطی که می تواند هزینه حمل، دموراژ و زمان تحویل کالا را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، کیفیت مدیریت عملیات، سرعت تخلیه و بارگیری، دسترسی به تجهیزات، اتصال به شبکه ریلی و جاده ای و امکان برنامه ریزی دقیق ورود و خروج شناورها، نقش مهمی در استفاده موثر از ظرفیت بنادر شمالی دارد.
افت تراز خزر؛ محدودیت جدی برای بنادر شمالی
یکی از مهم ترین چالش های بنادر شمالی، کاهش سطح آب دریای خزر است. پل مه تاکید کرده است که این کاهش به طور مستقیم بر پهلوگیری کشتی ها و ظرفیت بارگیری آنها اثر گذاشته است.
به گفته وی، کاهش نزولات جوی در شمال، افزایش برداشت آب شیرین از سوی برخی کشورهای منطقه و احداث سد بر مسیر رودخانه های منتهی به خزر از عوامل کاهش ورودی آب به این دریا هستند. کاهش ورودی رودخانه ها، به ویژه در روسیه، در کنار تبخیر آب نیز موجب افت سطح دریای خزر شده است.
با کاهش تراز آب، بنادر شمالی ایران علاوه بر مسائل مربوط به توسعه اسکله و تجهیزات بندری، با یک متغیر طبیعی و منطقه ای مواجه هستند که کنترل مستقیم آن در اختیار ایران نیست.
محدودیت آبخور و کاهش ظرفیت عملیاتی
در بررسی آثار کاهش سطح آب باید میان «کاهش آبخور شناورها» و «کاهش ظرفیت بارگیری» تفاوت قائل شد. آبخور به عمق فرورفتگی کشتی در آب گفته می شود و با عمق کانال، حوضچه و اسکله ارتباط مستقیم دارد، در حالی که ظرفیت بارگیری به ابعاد شناور، وزن بار، مشخصات فنی و محدودیت های ایمنی نیز وابسته است.
پل مه گفته است اسکله های بنادر شمالی در گذشته امکان پذیرش شناورهایی با ظرفیت بارگیری حداکثر ۶ هزار تن را داشتند، اما این میزان اکنون به حدود ۴ هزار تن رسیده است. این محدودیت می تواند استفاده از شناورهای کوچک تر، افزایش تعداد سفرها، انتقال بخشی از بار در بنادر واسط و افزایش هزینه های عملیاتی را به دنبال داشته باشد.
رسوب گذاری و نقش لایروبی
کاهش سطح آب تنها عامل محدود کننده فعالیت بنادر شمالی نیست و به گفته پل مه، رسوب گذاری دریا نیز بر عملکرد اسکله ها اثر می گذارد. رسوبات می توانند عمق کانال های دسترسی و حوضچه های بندری را کاهش دهند و ورود شناورهای بزرگ تر را دشوار یا غیرممکن کنند.
دبیرکل انجمن کشتیرانی در عین حال تاکید کرده است که در بنادر شمالی ایران لایروبی به صورت دوره ای و موثر انجام می شود و مدیریت بندری تلاش می کند قابلیت عملیاتی اسکله ها حفظ شود.
لایروبی نیازمند تامین اعتبار، تجهیزات تخصصی، برنامه ریزی منظم و پایش تغییرات بستر است و در صورت افزایش حجم تجارت، استمرار آن برای حفظ عمق کانال ها و تداوم عملیات اهمیت بیشتری پیدا می کند.
رشد بنادر شمالی در سایه کاهش فعالیت بنادر جنوبی
پل مه درباره وضعیت بنادر جنوبی نیز گفته است این بنادر همچنان فعال هستند، اما در شرایط فعلی به اندازه دوره های عادی و زمان صلح، حجم بالای کالا را جابه جا نمی کنند؛ حجمی که به گفته او می توانست بیش از ۱۰۰ میلیون تن کالا باشد.
وی اعلام کرده است فعالان حمل و نقل دریایی، انتقال کالا به کشور را از مسیرهای مختلف مدیریت می کنند، هرچند این فعالیت با حجم کمتری نسبت به شرایط معمول انجام می شود.
بر این اساس، افزایش فعالیت بنادر شمالی را باید در چارچوب تغییر مسیر تجارت و واکنش شبکه حمل و نقل به شرایط فعلی نیز بررسی کرد. رشد این بنادر لزوما فقط ناشی از توسعه ظرفیت یا افزایش رقابت پذیری آنها نیست و بخشی از آن می تواند به انتقال بار از مسیرهای جنوبی مرتبط باشد.
تجربه ولگا و ریسک ناوبری در خزر
پل مه همچنین از گرفتار شدن برخی شناورهای ایرانی در بخش شمال غربی دریای خزر و هنگام ورود به رود ولگا خبر داده است. به گفته وی، کم عمقی آب در این منطقه موجب شده برخی شناورها در گل و لای گرفتار شوند و حتی چند روز یا چند هفته برای نجات و ادامه حرکت متوقف بمانند.
این موضوع اهمیت مدیریت ریسک ناوبری در مسیرهای خزر را نشان می دهد. افزایش استفاده از مسیرهای شمالی نیازمند توجه به عمق آب، اطلاعات هیدروگرافی، هشدارهای ناوبری، پیش بینی شرایط و هماهنگی عملیاتی با بنادر و آبراه های کشورهای ساحلی است.
در عین حال، به گفته پل مه، چنین حوادثی تاکنون در بنادر ایران رخ نداده است؛ موضوعی که اهمیت لایروبی و مدیریت عملیات در بنادر شمالی را نشان می دهد.
ضرورت تبدیل رشد تجارت به ظرفیت پایدار
افزایش ۵۰ درصدی فعالیت بنادر شمالی و رشد استفاده از مسیرهای دریای خزر، ظرفیت این بنادر برای ایفای نقش بیشتر در تجارت را نشان می دهد. با این حال، کاهش سطح آب خزر، محدود شدن ظرفیت پذیرش شناورها، رسوب گذاری و توقف های طولانی از جمله چالش هایی هستند که می توانند استمرار این روند را تحت تاثیر قرار دهند.
در چنین شرایطی، استمرار رشد تجارت در بنادر شمالی به مدیریت دقیق عملیات و توجه همزمان به محدودیت های طبیعی و زیرساختی وابسته است. مسئله اصلی تنها افزایش تعداد شناورها یا میزان پهلوگیری نیست، بلکه حفظ قابلیت عملیاتی بنادر در شرایط افت تراز آب و افزایش تقاضای تجاری است.
به نظر شما مهم ترین اقدام برای تبدیل رشد فعلی تجارت در بنادر شمالی به یک ظرفیت پایدار چیست؟ دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید.
پیشنهاد دریابان
پربازدید ها