فهرست مطالب به گزارش دریابان نیوز به نقل از ایرنا، جزیره قشم در آستانه برگزاری آیین های «چی چکا حرا سهیلی» و «نوروز صیاد» بار دیگر ظرفیت های فرهنگی، طبیعی و گردشگری جوامع محلی خود را به نمایش می گذارد؛ رویدادهایی که حفاظت از طبیعت، انتقال دانش بومی و مشارکت جامعه محلی را در کنار تجربه گردشگری دنبال می کنند.
در روستای جهانی سهیلی، آیین سنتی و محیط زیستی «چی چکا حرا سهیلی» با محوریت آموزش کودکان، مشارکت خانواده ها و گردشگران در احیای جنگل های حرا و گرامیداشت یاد زنده یاد ماما حوا برگزار می شود. در روستای سلخ نیز آیین «نوروز صیاد» یا «نوروز دریا» با فرهنگ ساحل نشینان قشم و تقویم سنتی صیادان پیوند دارد.
سهیلی؛ روایت حرا برای نسل جدید
روستای جهانی سهیلی روز چهارشنبه یازدهم شهریور ۱۴۰۵ میزبان آیین «چی چکا حرا سهیلی» خواهد بود. این برنامه به یاد زنده یاد ماما حوا، از دوستداران کودکان و طبیعت روستا، طراحی شده و هدف آن پیوند آموزش، فرهنگ بومی و حفاظت از جنگل های حرا عنوان شده است.
عبدالمجید صلغی، عضو شورای اسلامی روستای جهانی سهیلی، درباره این برنامه گفت: آیین چی چکا حرا در ادامه مسیری برگزار می شود که نسل های گذشته برای ارتباط کودکان و خانواده های روستا با طبیعت و جنگل های حرا دنبال کرده اند.
به گفته وی، ماما حوا بخش مهمی از زندگی خود را به ارتباط کودکان و خانواده های سهیلی با طبیعت و جنگل های حرا اختصاص داده بود و این برنامه تلاش می کند آن نگاه و تجربه را به نسل جدید منتقل کند.
زمان برگزاری این آیین ساعت ۱۵:۳۰ روز چهارشنبه یازدهم شهریور اعلام شده و اسکله گردشگری سهیلی و محدوده مجاور ساختمان تماشاگه حرا ژئوپارک جهانی قشم برای میزبانی آن در نظر گرفته شده است.
قصه گویی، آموزش عملی کاشت بذر حرا و بازی های محیط زیستی از جمله برنامه های پیش بینی شده برای کودکان است.
«چی چکا»؛ از قصه تا احیای حرا
صلغی درباره مفهوم نام این آیین توضیح داد: «چی چکا» در گویش محلی به معنای قصه است و بذر درخت حرا «کنگ» نامیده می شود؛ بنابراین «چی چکا حرا» روایتی از فرآیند گردآوری بذرهای حرا، نگهداری آنها و سپس پرورش و کاشت نهال در مناطق مستعد تالابی است.
در این شیوه، کودکان با همراهی خانواده ها در جمع آوری بذرهای حرا مشارکت می کنند، بذرها را در خانه نگهداری و برای کاشت آماده می کنند و در ادامه نهال های حاصل در زیستگاه های مناسب حرا کاشته می شوند.
این آیین از دانش بومی و تجربه زیست ساحل نشینان در ارتباط با تالاب و جنگل های حرا سرچشمه گرفته و در شکل امروزی خود به عنوان برنامه ای مشارکتی برای پاسداشت این زیست بوم دنبال می شود.
گردشگری احیاگر در سهیلی
بر اساس توضیحات صلغی، در الگوی گردشگری احیاگر، گردشگر تنها برای تماشای یک جاذبه طبیعی یا فرهنگی وارد روستا نمی شود، بلکه بخشی از تجربه سفر خود را در فعالیتی مرتبط با حفاظت و احیای محیط زیست سپری می کند.
در آیین چی چکا حرا، گردشگران در کنار کودکان و جامعه محلی در فرآیند جمع آوری و کاشت کنگ حرا مشارکت می کنند. روستای سهیلی نیز الگوی گردشگری تالابی و احیاگر را بر چهار محور احیای پوشش گیاهی حرا، آموزش محیط زیستی کودکان، مشارکت اقتصادی جامعه محلی و صیانت از هویت فرهنگی روستا دنبال می کند.
نوروز دریا؛ آیین پیوند صیادان با دریا
در کنار آیین سهیلی، روستای سلخ در جنوب جزیره قشم نیز پنجشنبه دوازدهم شهریورماه میزبان جشن نوروز صیاد یا نوروز دریا خواهد بود. محل برگزاری این برنامه، کمپ پارک ساحلی روستای سلخ اعلام شده است.
نوروز صیاد از آیین های دریایی قشم است که در تقویم سنتی صیادان جایگاه ویژه ای دارد. صیادان سلخ آخرین روز تیرماه را نوروز صیاد می نامند و این روز در فرهنگ محلی با پایان یک چرخه صیادی و آغاز فصل تازه ای در زندگی دریایی آنان ارتباط دارد.
یکی از ویژگی های مهم این آیین، توقف فعالیت صید در این روز است. بر اساس سنت دیرینه، صیادان در این روز ماهی و دیگر آبزیان را صید نمی کنند و از مصرف غذاهای دریایی نیز پرهیز می شود؛ رسمی که در باور جامعه محلی فرصتی برای در امان ماندن آبزیان و تداوم زادآوری آنها فراهم می کند.
نوروز صیاد؛ میراث فرهنگی در بستر گردشگری
نوروز صیاد در شکل سنتی خود با آیین های اجتماعی و فرهنگی مختلفی همراه بوده است. شنا و آب تنی مردم در دریا، رزیف خوانی، موسیقی و نمایش های آیینی و بازی های بومی از جمله جلوه های این مراسم به شمار می رود.
در سال های گذشته، برنامه های فرهنگی و ورزشی مختلفی نیز در حاشیه این آیین برگزار شده است؛ از مسابقات شنا، طناب کشی و فعالیت های ساحلی تا قایق رانی و اجرای موسیقی های بومی.
این آیین از این منظر اهمیت دارد که بسیاری از عناصر آن از تجربه مستقیم مردم با دریا، صیادی و زندگی ساحلی شکل گرفته است و استمرار آن می تواند زمینه انتقال بخشی از دانش و خاطرات جمعی جامعه صیادی به نسل های جدید را فراهم کند.
قشم؛ از تماشای جاذبه تا مشارکت در میراث
دو رویداد سهیلی و سلخ، هر یک از زاویه ای متفاوت، نقش جامعه محلی را در تجربه گردشگری برجسته می کنند. در «چی چکا حرا»، کودک، خانواده، گردشگر و فعال محلی در یک فعالیت محیط زیستی کنار یکدیگر قرار می گیرند و در «نوروز صیاد» نیز گردشگر با آیینی مواجه می شود که از متن زندگی ساحل نشینان برخاسته است.
وجه مشترک این دو رویداد، اتکا به جامعه محلی، انتقال تجربه میان نسل ها و پیوند میراث فرهنگی با حفاظت از طبیعت است. در سهیلی، کودکان محور آموزش درباره حرا هستند و در سلخ، نوروز صیاد بستری برای بازنمایی سنت های جامعه صیادی فراهم می کند.
برگزاری این آیین ها نشان می دهد بخشی از ظرفیت های هویتی قشم در آیین ها، گویش محلی، دانش بومی، شیوه های معیشت و رابطه مردم با دریا و طبیعت نهفته است.
در نهایت، «چی چکا حرا سهیلی» و «نوروز دریا» در سلخ، دو روایت متفاوت از پیوند انسان با زیست بوم ساحلی قشم هستند؛ یکی با مشارکت کودکان و گردشگران در حفاظت از جنگل حرا و دیگری با توقف صید و بازخوانی آیین های جامعه صیادی.
تداوم چنین برنامه هایی در صورت حفظ اصالت آیین ها و نقش آفرینی جامعه محلی، می تواند به معرفی ظرفیت های گردشگری فرهنگی و طبیعی قشم کمک کند؛ ظرفیتی که حفظ هویت روستاها، انتقال دانش بومی و حفاظت از محیط زیست را در کنار تجربه گردشگری دنبال می کند.
به نظر شما پیوند آیین های بومی با حفاظت از طبیعت چگونه می تواند به توسعه گردشگری پایدار در قشم کمک کند؟
پیشنهاد دریابان
پربازدید ها