فهرست مطالب سواحل ایران فقط مرز میان خشکی و آب نیستند؛ خانه مردمانیاند که نسلها زندگی، معیشت و فرهنگ خود را با دریا پیوند زدهاند. از کرانههای دریای خزر تا خلیج فارس و دریای عمان، جوامع ساحلی و جزیرهنشین بخشی زنده از هویت دریایی ایران را شکل میدهند.
روز جهانی مردمان بومی فرصتی است تا در کنار ظرفیتهای اقتصادی دریا، به میراث انسانی سواحل نیز توجه کنیم؛ میراثی که در تجربه صیادان، مهارت لنجسازان، دانش دریانوردان محلی، معماری بومی، صنایعدستی و آیینهای دریایی جریان دارد.
شناخت بادها، جریانهای آبی، فصلهای صید و رفتار زیستبومهای ساحلی، دانشی است که طی نسلها شکل گرفته و همواره در کتابها و اسناد رسمی ثبت نشده است. این تجربه ارزشمند میتواند در کنار دانش روز، به حفاظت از منابع دریایی، توسعه گردشگری مسئولانه و پایداری فعالیتهای اقتصادی در سواحل کمک کند.
امروز توسعه بنادر، شیلات، صنایع دریایی، گردشگری ساحلی و مناطق آزاد، فرصتهای تازهای برای رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال فراهم کرده است. بااینحال، موفقیت چنین برنامههایی تنها به حجم سرمایهگذاری یا تعداد پروژههای عمرانی وابسته نیست؛ همراهی و مشارکت جوامع محلی نیز یکی از پایههای ماندگاری آنهاست.
مردم بومی بیش از هر گروه دیگری ویژگیها، ظرفیتها و حساسیتهای محیط زندگی خود را میشناسند. حضور آنان در فرایندهای توسعه، علاوه بر تقویت اعتماد عمومی، میتواند طرحها را با نیازهای واقعی منطقه هماهنگتر کند. توسعهای که با مردم شکل بگیرد، ریشهدارتر و ماندگارتر خواهد بود.
نهادهای مسئول، بنگاههای اقتصادی و سرمایهگذاران فعال در سواحل میتوانند زمینه این مشارکت را فراهم کنند؛ از آموزش تخصصی جوانان بومی و حمایت از کسبوکارهای محلی تا توسعه گردشگری جامعهمحور، تقویت صنایعدستی و پاسداری از میراث دریایی. هدف آن است که جوانان ساحلنشین و جزیرهنشین، نهفقط نیروی کار پروژهها، بلکه متخصصان، مدیران و کارآفرینان آینده اقتصاد دریامحور ایران باشند.در این مسیر، نقش زنان جوامع ساحلی نیز اهمیت ویژهای دارد. زنان در بسیاری از این مناطق، افزون بر نقش مؤثر در اقتصاد خانواده، پاسداران فرهنگ، مهارتهای سنتی و حافظه جمعی جامعهاند. حمایت از فعالیت آنان در صنایعدستی، فرآوری محصولات دریایی، گردشگری و کسبوکارهای کوچک، به پویایی اقتصاد محلی و انتقال این میراث به نسل آینده کمک میکند.
آینده سواحل ایران فقط با اسکلهها، بنادر و تأسیسات بزرگ ساخته نمیشود. توسعه دریامحور، در کنار سرمایه، فناوری و زیرساخت، به تجربه، اعتماد و مشارکت مردمانی نیاز دارد که خانه و هویتشان با دریا گره خورده است.
روز جهانی مردمان بومی یادآور حقیقتی روشن است: دریا تنها یک پهنه آبی یا منبع اقتصادی نیست؛ بخشی از حافظه و زندگی مردم این سرزمین است. اگر قرار است اقتصاد دریا یکی از پایههای توسعه آینده ایران باشد، جوامع بومی و محلی باید در قلب این مسیر قرار گیرند؛ زیرا دریا با مردمش زنده است.
نویسنده: مریم دبیرینسب
خبرنگار و تحلیلگر حوزه بنادر، دریانوردی و اقتصاد دریا
پیشنهاد دریابان
پربازدید ها