فهرست مطالب یادداشت | مریم دبیرینسب، خبرنگار پایگاه خبری-تحلیلی دریابان نیوز
در جنوب ایران، دریا هیچگاه تنها یک پهنه آبی نبوده است. برای مردمانی که نسل در نسل در کنار خلیج فارس و دریای عمان زیستهاند، دریا محل کار و معیشت، راه سفر و تجارت و در عین حال بخشی از فرهنگ، خاطره و باورهای آنان بوده است.
یکی از روایتهای جالب فرهنگ عامه در هرمزگان، به روزهای پایانی ماه صفر و بهویژه چهارشنبه آخر صفر بازمیگردد؛ زمانی که در گذشته گروهی از مردم ساحلنشین راه دریا را در پیش میگرفتند و تن به آب میسپردند.
در باورهای محلی، آب دریا در این روز با پاکی، تندرستی و دور شدن بیماری و بلا پیوند خورده بود. مردم با نام خدا وارد آب میشدند و در پایان با ذکر صلوات، سر در آب فرو میبردند. پس از خروج از دریا نیز بدن خود را با آب شیرین میشستند؛ رسمی که در برخی روایتهای محلی از آن با عنوان «هو شیرینی» یاد شده است.
حتی روایت شده است برای کسانی که بیمار بودند یا توان رفتن به ساحل را نداشتند، بستگانشان آب دریا را به خانه میبردند؛ نشانهای از جایگاه ویژهای که دریا در ذهن و باور مردم این جغرافیا داشته است.
البته این باورهای عامیانه را نباید با یافتههای علمی و پزشکی یکی دانست. ارزش چنین آیینهایی بیش از هر چیز در معنای فرهنگی و تاریخی آنها نهفته است؛ اینکه مردمان ساحل چگونه طبیعت پیرامون خود را وارد جهان معنوی، اجتماعی و آیینی خود کردهاند.
اینجاست که مفهوم «فرهنگ دریایی» معنایی فراتر از کشتی، بندر، صید و تجارت پیدا میکند. توسعه دریامحور بدون شناخت مردمانی که قرنها در کنار این آبها زیستهاند و فرهنگ و هویتشان با دریا شکل گرفته است، روایتی ناقص از سواحل ایران خواهد بود.
بسیاری از این آیینها امروز کمرنگ شدهاند و بخشی از آنها شاید تنها در حافظه سالمندان و روایتهای شفاهی خانوادههای جنوبی باقی مانده باشند. ثبت این خاطرات، گفتوگو با نسلهای قدیمی و مستندسازی آیینهای مرتبط با دریا، میتواند بخشی از میراث فرهنگی دریایی ایران را برای نسلهای آینده حفظ کند.
کشتیها، بنادر و تجارت شاید چهره امروز دریا را بسازند؛ اما روح دریا را باید در روایت مردمانی جستوجو کرد که قرنها در کنار آن زندگی کردهاند.
در جنوب ایران، دریا هیچگاه تنها یک پهنه آبی نبوده است. برای مردمانی که نسل در نسل در کنار خلیج فارس و دریای عمان زیستهاند، دریا محل کار و معیشت، راه سفر و تجارت و در عین حال بخشی از فرهنگ، خاطره و باورهای آنان بوده است.
یکی از روایتهای جالب فرهنگ عامه در هرمزگان، به روزهای پایانی ماه صفر و بهویژه چهارشنبه آخر صفر بازمیگردد؛ زمانی که در گذشته گروهی از مردم ساحلنشین راه دریا را در پیش میگرفتند و تن به آب میسپردند.
در باورهای محلی، آب دریا در این روز با پاکی، تندرستی و دور شدن بیماری و بلا پیوند خورده بود. مردم با نام خدا وارد آب میشدند و در پایان با ذکر صلوات، سر در آب فرو میبردند. پس از خروج از دریا نیز بدن خود را با آب شیرین میشستند؛ رسمی که در برخی روایتهای محلی از آن با عنوان «هو شیرینی» یاد شده است.
حتی روایت شده است برای کسانی که بیمار بودند یا توان رفتن به ساحل را نداشتند، بستگانشان آب دریا را به خانه میبردند؛ نشانهای از جایگاه ویژهای که دریا در ذهن و باور مردم این جغرافیا داشته است.
البته این باورهای عامیانه را نباید با یافتههای علمی و پزشکی یکی دانست. ارزش چنین آیینهایی بیش از هر چیز در معنای فرهنگی و تاریخی آنها نهفته است؛ اینکه مردمان ساحل چگونه طبیعت پیرامون خود را وارد جهان معنوی، اجتماعی و آیینی خود کردهاند.
اینجاست که مفهوم «فرهنگ دریایی» معنایی فراتر از کشتی، بندر، صید و تجارت پیدا میکند. توسعه دریامحور بدون شناخت مردمانی که قرنها در کنار این آبها زیستهاند و فرهنگ و هویتشان با دریا شکل گرفته است، روایتی ناقص از سواحل ایران خواهد بود.
بسیاری از این آیینها امروز کمرنگ شدهاند و بخشی از آنها شاید تنها در حافظه سالمندان و روایتهای شفاهی خانوادههای جنوبی باقی مانده باشند. ثبت این خاطرات، گفتوگو با نسلهای قدیمی و مستندسازی آیینهای مرتبط با دریا، میتواند بخشی از میراث فرهنگی دریایی ایران را برای نسلهای آینده حفظ کند.
کشتیها، بنادر و تجارت شاید چهره امروز دریا را بسازند؛ اما روح دریا را باید در روایت مردمانی جستوجو کرد که قرنها در کنار آن زندگی کردهاند.
پیشنهاد دریابان
پربازدید ها