فهرست مطالب دریای خزر در سال های اخیر با شتاب گرفتن پسروی آب و گسترش اراضی ساحلی روبرو شده است؛ وضعیتی که کارشناسان با اشاره به سابقه نوسانات تراز آب این دریا، درباره تصرف و ساخت و ساز در اراضی تازه پدیدار شده ساحلی هشدار می دهند و احتمال پیشروی دوباره آب را دور از ذهن نمی دانند.
به گزارش دریابان نیوز به نقل از ایرنا، شواهد موجود نشان می دهد پسروی آب خزر ادامه خواهد داشت و طی ۲۰ سال آینده، به ویژه در شرق مازندران و استان گلستان، ساحل به سمت دریا پیشروی خواهد کرد. کارشناسان محیط زیست بر همین اساس، حفظ اراضی ساحلی ایجاد شده بر اثر کاهش تراز آب را یک ضرورت می دانند.
صاحبنظران دانشگاهی خواستار بررسی علمی و کارشناسی دلایل پسروی گسترده آب خزر و تدوین راهکارهای مناسب برای مواجهه با این پدیده شده اند. به اعتقاد آنها، مدیریت این مطالعات باید در سطح ملی انجام شود و در استان های شمالی نیز استانداری ها نقش فعال داشته باشند.
تغییرات اقلیمی در کنار کاهش ورودی آب خزر
اگرچه رودخانه ولگا حدود ۸۵ درصد آب دریای خزر را تامین می کند و سد سازی روی این رودخانه یکی از عوامل مورد توجه در بررسی کاهش تراز آب بوده است، کارشناسان دانشگاهی معتقدند این عامل به تنهایی نمی تواند پسروی گسترده خزر را توضیح دهد.
براساس این گزارش، تغییرات اقلیمی، گرمایش زمین و تغییر مسیر بادها از عوامل مهم موثر بر کاهش سطح آب خزر عنوان شده اند. کارشناسان هشدار داده اند که با ادامه روند فعلی، سطح آب بزرگترین دریاچه جهان تا پایان قرن می تواند بین ۹ تا ۱۸ متر کاهش یابد.
عمق دریای خزر در بخش شمالی حدود پنج متر اعلام شده و کاهش گسترده تراز آب می تواند بخش هایی از این محدوده را با خشکی روبرو کند. در بخش جنوبی و محدوده ایران، عمق خزر در برخی مناطق به یک هزار و ۲۵ متر می رسد و بر همین اساس خشک شدن کامل این دریا منتفی دانسته شده است.
احتمال عقب نشینی صدها متری ساحل شمال ایران
کارشناسان با تایید ادامه روند پسروی آب، احتمال داده اند که در سال های آینده خطوط ساحلی خزر کیلومترها به سمت دریا جابه جا شود و در سواحل شمال ایران نیز عقب نشینی قابل توجهی رخ دهد.
نوسانات سطح آب دریاچه ها به میزان ورود آب رودخانه ها و شدت تبخیر وابسته است. کارشناسان یادآوری کرده اند که در دهه ۶۰ تراز آب دریای خزر به اندازه ای افزایش یافت که وزارت کشور برای حفاظت از سواحل اقدام به ایجاد موج شکن های سنگی کرد؛ سازه هایی که اکنون با پسروی آب، خارج از محدوده دریا قرار گرفته اند.
خطر برای خلیج گرگان، میانکاله و فعالیت بنادر
صاحبنظران هشدار داده اند که با ادامه شرایط موجود، طی ۲۰ سال آینده خلیج گرگان و میانکاله با عقب نشینی گسترده و خشکی مواجه خواهند شد.
از جمله پیامدهای کاهش تراز آب خزر، ایجاد چالش برای زیرساخت ها و کاربری های اقتصادی و اجتماعی، اختلال در فعالیت بنادر و دریانوردی، صید و صیادی، خشک شدن تالاب ها و خلیج های وابسته به خزر، افزایش عرصه ساحلی، دخل و تصرف انسانی در حریم دریا و اثرات منفی بر آبخوان های ساحلی عنوان شده است.
آزادسازی ۴۸ هکتار از اراضی ساحلی و جنگلی تنکابن
مهدیه خلعتبری، رئیس اداره منابع طبیعی تنکابن، اعلام کرد که طی یک سال اخیر ۴۸ هکتار از اراضی ساحلی و جنگلی شهرستان که در معرض تصرف یا تغییر کاربری قرار داشت، آزادسازی شده است.
به گفته وی، ۴۵ هکتار از اراضی ایجاد شده بر اثر پسروی آب دریای خزر نیز به حریم منابع طبیعی الحاق شده است تا از تعرض و ساخت و ساز غیرمجاز در این اراضی جلوگیری شود.
خلعتبری همچنین از اجرای نهال کاری در ۱۸ کیلومتر از نوار ساحلی شهرستان خبر داد و اعلام کرد طرح های حفاظتی با هدف تقویت پوشش گیاهی و جلوگیری از تخریب عرصه های طبیعی در دستور کار قرار دارد.
اجرای کمربند حفاظتی در روستاهای برگسر، لیمرا و زبندان نیز با هدف تعیین حدود منابع طبیعی، جلوگیری از تجاوز به اراضی ملی و کنترل ساخت و سازهای غیرمجاز آغاز شده است.
کاهش ۲ متری سطح آب خزر از سال ۱۳۷۵
براساس آمار مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر، سطح آب این دریا از سال ۱۳۷۵ تاکنون حدود ۲ متر کاهش یافته و تنها در سال گذشته نیز کاهش ۲۶ سانتی متری ثبت شده است.
مطالعه انجام شده در سال ۲۰۱۷ نیز نشان داده است که پسروی آب خزر می تواند تا سال ۲۰۵۰ ادامه داشته باشد. براساس مطالب منتشر شده در این گزارش، حدود ۵۰ درصد پسروی دریای خزر به سرعت تبخیر آب مربوط می شود و ادامه این روند می تواند به کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی مساحت خزر در بخش شمالی منجر شود.
نتایج مطالعات همچنین نشان می دهد فقط از سال های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ سطح آب دریای خزر حدود ۵۰ سانتی متر کاهش یافته و این اتفاق در سواحل مختلف به عقب نشینی بین ۱۰ تا ۱۰۰ متر منجر شده است.
ضرورت حفاظت از اراضی تازه پدیدار شده ساحلی
مازندران حدود دو میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که نزدیک به یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است. حفاظت از اراضی ساحلی جدید نیز همزمان با ادامه پسروی آب خزر به یکی از موضوعات مورد توجه منابع طبیعی تبدیل شده است.
کارشناسان تاکید دارند که پسروی امروز خزر نباید زمینه تصرف دائمی اراضی ساحلی را فراهم کند؛ زیرا سابقه نوسانات سطح آب این دریا احتمال پیشروی دوباره آن را مطرح می کند. شما تاثیر کاهش سطح آب خزر بر بنادر، صیادی و سواحل شمالی را چگونه ارزیابی می کنید؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات بنویسید.
پیشنهاد دریابان
پربازدید ها